Aktywni partnerzy samorządu

Możliwości i korzyści aktywnej współpracy obywateli z samorządem lokalnym

Wprowadzenie:

Program edukacji obywatelskiej „”Aktywni partnerzy samorządu”” to trzydniowe seminaria dla lokalnych liderów społecznych. Seminaria dostarczają uczestnikom wiedzy niezbędnej do podjęcia dobrej współpracy z samorządem lokalnym. Szczegółowy program seminarium przedstawiamy poniżej.

Po co realizujemy ten program?

Pomimo istnienia w Polsce demokratycznych struktur i mechanizmów władzy obywatele nie mają poczucia współuczestnictwa w życiu publicznym i współodpowiedzialności za sprawy publiczne. Nawet na poziomie lokalnym dominuje poczucie, że władza działa poza kontrolą społeczeństwa, a jej mechanizmy są niezrozumiałe dla przeciętnego mieszkańca miasta czy wsi. Taki mieszkaniec z reguły nie zna swoich uprawnień i nie odczuwa potrzeby aktywnego uczestniczenia w kształtowaniu spraw wokół siebie. Wyobraża sobie, że od kompetentnego zajęcia się sprawami publicznymi dzieli go przepaść braku skomplikowanej wiedzy prawniczej, ekonomicznej, planistyczno-przestrzennej, zarządczo-administracyjnej. Wobec poczucia własnej niekompetencji rezygnuje z prób wpływania na sprawy publiczne.

Tymczasem władza lokalna pozbawiona partnera w osobach aktywnych mieszkańców nie może działać dobrze. Decyzje w sprawach publicznych są wtedy siłą rzeczy podejmowane bez zasięgania opinii tych, których życie mają kształtować. Można mieć w tej sytuacji pretensje do władz o błędne zarządzanie, ale pewną część pretensji należałoby adresować także do samych mieszkańców, którzy nie wywiązują się ze swojej roli aktywnego partnera i stałego recenzenta poczynań władzy.

Wśród demokratycznych struktur niestety nie powstaje automatycznie społeczeństwo obywatelskie. Te struktury muszą się dopiero wypełnić aktywnością obywateli i ich poczuciem, że mają PRAWO zabierania głosu w sprawach publicznych i realną MOżLIWOŚĆ wpływania na wiele decyzji organów publicznych.

Pytanie brzmi: jak pobudzić taką aktywność?

  • Pierwszy krok to dostarczenie obywatelom wiedzy, CO MOGĄ ZROBIĆ aby stać się aktywnymi partnerami swojego samorządu.
  • Drugi krok to pokazanie obywatelom KORZYŚCI, jakie lokalna społeczność może mieć z takiego aktywnego partnerstwa.

Te dwa cele stawia sobie nasz program szkoleniowy.

Podstawowe informacje o programie

Beneficjenci: do kogo adresujemy program?

Seminaria adresowane są do osób reprezentujących środowiska i grupy, które zamierzają stać się aktywnymi partnerami swoich samorządów lokalnych w jakichś sprawach.
Nie muszą to być osoby zorganizowane w formalnych organizacjach. Nie ma żadnej wybranej grupy wiekowej, ani żadnej preferowanej wielkości ośrodka, z którego pochodzą beneficjenci.

Każdy blok trwa trzy godziny i jest podzielony na dwie półtoragodzinne części rozdzielone przerwą. Pierwsza część w każdym bloku jest wykładowo-prezentacyjna, druga natomiast jest połączona z ćwiczeniami i dyskusją. Zawartość merytoryczną poszczególnych części opisujemy poniżej.

Uczestnicy seminarium otrzymują obszerny materiał szkoleniowy dotyczący wszystkich czterech bloków tematycznych prezentowanych poniżej. Między innymi częścią materiałów będzie płyta CD z nagranymi prezentacjami multimedialnymi seminarium, w których do wielu slajdów będą dołączone obszerne komentarze prelegentów.
Najistotniejszą częścią materiałów, jakie otrzymają uczestnicy seminarium, będzie jednak książka Wojciecha Kłosowskiego i Jacka Wardy „”WYSPY SZANS: jak budować strategie rozwoju lokalnego?””. Książka zawiera nie tylko przekrojowy materiał o temacie seminarium, ale daje też ogólny pogląd na zagadnienia rozwoju lokalnego.


Program seminarium

Program Seminarium złożony jest z następujących czterech trzygodzinnych bloków tematycznych:

[do góry]

BLOK I: Samorząd lokalny: co to takiego?

Blok prowadzi Wojciech Kłosowski.

W tym bloku wprowadzamy podstawowe pojęcia i elementy wiedzy o ustrojowym systemie samorządu terytorialnego w Polsce, ze szczególną koncentracją na jego obu szczeblach lokalnych: powiatowym i gminnym. Pokazujemy kwestię planowania strategicznego i finansów publicznych na poziomie samorządu lokalnego.

Część pierwsza: samorząd – podstawy ustrojowe

  • Samorząd terytorialny w ustrojowym porządku państwa: samorządność terytorialna a unitarność państwa; modele samorządności w innych państwach europejskich
  • Trzy szczeble samorządu terytorialnego w Polsce: usytuowanie ustrojowe i rola, podstawowe kompetencje, nazwy struktur i organów;
  • Samorząd lokalny: powiat i gmina; typy gmin i różnice pomiędzy nimi, typy powiatów; miasta na prawach powiatu jako szczególne przykłady struktur samorządowych; nazewnictwo organów i struktur.
  • Władza lokalna a administracja lokalna: struktury urzędów samorządowych, urzędów miejskich, gminnych, starostw powiatowych; jednostki podległe administracji samorządowej lub przez nią nadzorowane; jednostki pomocnicze samorządu gminnego;

Część druga: stratega i budżet lokalny

  • Planowanie strategiczne na poziomie lokalnym: czym jest strategia samorządowa? jakie instrumenty planowania strategicznego są w rękach samorządu? Jak się tworzy lokalną strategię – rola w procesie obywateli.
  • Zarządzanie strategiczne: realizacja strategii na poziomie decyzji wykonawczych; plany rozwoju lokalnego, inne programy wykonawcze (na przykładzie lokalnych programów rewitalizacji);
  • Finanse publiczne na poziomie lokalnym: podstawowe pojęcia (dochody i wydatki budżetów, przychody i rozchody jako przepływy pozabudżetowe samorządowych finansów; przychody bezzwrotne – czemu mogą służyć? Podstawowe pojęcia dotyczące budżetu);
  • Wieloletnie planowanie finansowe i Wieloletnie Plany Inwestycyjne; budżet roczny jako podstawowe narzędzie bieżącego zarządzania finansami samorządu lokalnego;
  • Strategia a pieniądze: nowe szanse w kontekście programów unijnych.

[do góry]

BLOK II: Czym zajmuje się moja gmina?

Blok prowadzi Wojciech Kłosowski.

W tym bloku wprowadzamy bardziej szczegółowe informacje o zadaniach i kompetencjach samorządu gminnego: zajmiemy się jego rolą lokalnego prawodawcy, a także usługodawcy w trzech ważnych obszarach usług publicznych: usług administracyjnych, komunalnych i społecznych;

Część pierwsza: samorząd jako prawodawca i administrator

  • Prawodawcza rola samorządu gminnego; uchwały rady gminy jako akty prawa powszechnego o skali lokalnej; kiedy uchwała Rady Gminy jest, a kiedy nie jest aktem prawa lokalnego? proces legislacyjny w samorządzie i rola obywateli w tym procesie;
  • Usługi administracyjne samorządu lokalnego; procedura administracyjna a prawa obywatela wobec administracji; obywatel jako strona w postępowaniu administracyjnym;
  • Udostępnianie informacji przez samorząd; przepisy o dostępie do informacji publicznej i wyjątki od nich: poufność i tajność informacji;
  • Ochrona niektórych zakresów informacji: ochrona danych osobowych, tajemnica handlowa, ochrona dóbr osobistych.

Część druga: samorząd jako organizator usług komunalnych i społecznych

  • Usługi komunalne; definicja i fundamentalne zasady organizowania gospodarki komunalnej przez samorząd; przepisy prawa i zasady dobrej praktyki; rola obywateli w zagadnieniach komunalnych, jako klienta usług i jako wykonawcy usług;
  • Usługi społeczne: samorząd jako organizator usług oświatowych, z zakresu upowszechniania kultury, sportu i kultury fizycznej, bezpieczeństwa publicznego, usługi pomocy społecznej; rola organizacji obywatelskich w świadczeniu tych usług;
  • „”Dziesięć zasad władzy przedsiębiorczej”” Druckera jako dobra wytyczna organizowania usług publicznych

[do góry]

BLOK III: Współpraca międzysektorowa: administracja publiczna – biznes – organizacje pozarządowe;

Blok prowadzą: Bolesław Rok i Urszula Burkot.

W tym bloku wprowadzamy szczegółowe informacje o relacjach samorządu z sektorem prywatnym i pozarządowym: w pierwszej części – z biznesem, w tym zagadnienia pomocy publicznej i programów na rzecz wspierania przedsiębiorczości, a w drugiej części – współpracy samorządu z organizacjami pozarządowymi i kwestii działalności pożytku publicznego.

Część pierwsza: samorząd a lokalna przedsiębiorczość

  • Możliwość działania samorządu na rzecz wspierania lokalnej gospodarki prywatnej; pojęcie pomocy publicznej; rodzaje pomocy publicznej i przepisy regulujące warunki jej udzielania i dotyczące nadzorowania jej;
  • Programy i narzędzia na rzecz lokalnych przedsiębiorców, ich skuteczność i faktyczne znaczenie dla pobudzania rozwoju lokalnej gospodarki;
  • Lokalna gospodarka a rynek pracy – rola samorządu;

Część druga: samorząd a organizacje obywatelskie

  • Współdziałanie samorządu z organizacjami obywatelskimi w realizacji zadań publicznych z zakresu działalności pożytku publicznego;
  • Zasady zlecania zadań publicznych: tryb powierzania a tryb wspierania;
  • „”Roczne programy współpracy z organizacjami pozarządowymi””
  • Możliwość przejmowania zadań w trybie art. 12 ustawy;
  • Dotacje a kontraktowanie zadań (art. 11 ust 4 ustawy)

[do góry]

BLOK IV: Obywatel a urząd – przejrzyste relacje

Blok prowadzi Krzysztof Wychowałek.

Ten blok trwa wyjątkowo dwie (a nie trzy) godziny i jest podzielony na dwie godzinne części. Wprowadzamy w nim wiedzę o mechanizmach i procedurach antykorupcyjnych, oraz służących przejrzystości działania lokalnej władzy publicznej i podległej jej administracji. W trzeciej godzinie dokonamy podsumowania całych trzydniowych zajęć.

Część pierwsza: zjawisko korupcji – jego przesłanki i skutki

  • Jakie są czynniki korupcjogenne? Co sprzyja powstawaniu zjawisk korupcyjnych? Co rozumiemy przez nieprzejrzystość procedur? Rola aktywności obywateli;
  • Następstwa zjawisk korupcyjnych: korupcja jako czynnik zniechęcający obywateli do aktywności w sprawach publicznych;
  • Następstwa zjawisk korupcyjnych: korupcja w administracji publicznej jako czynnik odstraszający inwestorów z danego terenu i zniechęcający lokalnych przedsiębiorców;

Część druga: procedury i mechanizmy antykorupcyjne

  • Przejrzysta gmina: co zrobić, aby zwalczyć korupcję?
  • Jakie czynniki sprzyjają przejrzystości i ograniczaniu zjawisk korupcyjnych?
  • Rola obywateli i wolnych mediów w kształtowaniu przejrzystych procedur działania władzy publicznej;
  • Rola dostępu do informacji publicznej i znaczenie aktywnego korzystania z tego dostępu.

Podsumowanie zajęć W ostatniej godzinie następuje krótkie przypomnienie konkluzji ze wszystkich czterech bloków tematycznych i powiązań pomiędzy treściami z poszczególnych bloków;


Terminy: Pierwsza edycja projektu została zrealizowana w maju 2005 r. przy wsparciu Fundacji Heinricha Bölla. Kolejne edycje w przygotowaniu.